U Pranjanima obeležene 82 godine od operacije „Vazdušni most“

Komemoracija u Pranjanima

U Pranjanima je održana državna komemorativna svečanost povodom 82. godišnjice operacije „Vazdušni most“, odnosno misije „Halijard“. Ministarstvo odbrane ovu akciju opisuje kao jednu od najvećih operacija spasavanja savezničkih vazduhoplovaca iza neprijateljskih linija tokom Drugog svetskog rata.

U ime Ministarstva odbrane i Vojske Srbije venac na spomenik „Misiji Halijard“ položio je načelnik Generalštaba Vojske Srbije general Milan Mojsilović. Svečanosti su prisustvovali i predstavnici Srbije i Sjedinjenih Američkih Država, lokalne samouprave, Fondacije Halijard i porodica učesnika misije.

Program obeležavanja imao je i vazduhoplovni deo. Pranjane je nadleteo transportni avion Ratnog vazduhoplovstva SAD, dok su padobranske skokove izveli pripadnici američkih oružanih snaga, 63. padobranske brigade Vojske Srbije i Specijalne antiterorističke jedinice Ministarstva unutrašnjih poslova.

Operacija koja je spasila više od 500 vazduhoplovaca

Operacija „Vazdušni most“ sprovedena je 1944. godine, u završnoj fazi Drugog svetskog rata na prostoru Jugoslavije. Prema podacima Ministarstva odbrane, vazdušnim putem je sa okupirane teritorije evakuisano više od 500 savezničkih vazduhoplovaca koji su se našli iza neprijateljskih linija.

Pranjani su imali centralnu ulogu u toj operaciji. Na Galovića polju meštani su izgradili improvizovanu poletno-sletnu stazu koja je omogućila prihvat aviona za evakuaciju. Istovremeno su pružali utočište, hranu i drugu pomoć članovima oborenih savezničkih posada dok nisu mogli bezbedno da budu izvučeni.

Zbog takve kombinacije vojne organizacije i podrške lokalnog stanovništva, događaj je ostao važna tačka zajedničkog sećanja Srbije i SAD na savezničke veze iz Drugog svetskog rata. Današnje obeležavanje u Pranjanima ponovo je okupilo predstavnike institucija, vojnih struktura i porodica učesnika misije.

Sećanje povezano sa savremenom vojnom saradnjom

Prisustvo predstavnika američke ambasade i Nacionalne garde Ohaja, kao i zajednički padobranski program, dalo je ovogodišnjoj komemoraciji i savremenu dimenziju vojne saradnje. Ipak, centralni sadržaj događaja ostao je posvećen sećanju na ljude koji su 1944. učestvovali u spasavanju oborenih savezničkih posada.

Zvanični program u Pranjanima spojio je ceremoniju polaganja venaca, istorijsko podsećanje i demonstracioni vazduhoplovni segment. Time je godišnjica obeležena i kao istorijski događaj i kao prilika da se očuva sećanje na konkretnu pomoć koju su meštani pružili tokom operacije.

Ministarstvo odbrane objavilo je i zvanični video-snimak obeležavanja, pa je događaj dokumentovan i kroz savremeni multimedijalni zapis. Za čitaoce je najvažniji istorijski podatak da je operacija omogućila evakuaciju više od 500 savezničkih vazduhoplovaca i da su Pranjani bili jedno od njenih ključnih središta.

Ovogodišnja ceremonija zato nije bila samo protokolarno obeležavanje datuma. Prisustvo porodica učesnika misije, predstavnika Fondacije Halijard, vojski Srbije i SAD i lokalne zajednice povezalo je lična sećanja sa zvaničnim istorijskim narativom o operaciji. Posebno mesto u toj priči imaju meštani Pranjana, koji su na Galovića polju napravili improvizovanu pistu i brinuli o oborenim posadama do njihove evakuacije.

Zajednički padobranski program i prelet američkog transportnog aviona dodatno su podsetili na vazduhoplovnu prirodu operacije. Istovremeno, polaganje venaca i komemorativni deo programa zadržali su fokus na poginulim i preživelim učesnicima, kao i na lokalnom stanovništvu koje je preuzelo veliki rizik pomažući savezničkim vazduhoplovcima.

Komemoracija je održana 19. septembra 2026. godine.